سه شنبه ١٩ آذر ١٣٩٨
صفحه اصلی > اخبار 


  چاپ        ارسال به دوست

تمدن نوین اسلامی

بسم الله الرحمن الرحیم

نویسنده : حجت الاسلام والمسلمین محمد رضا صالح 

پیشنیه وسابقه تمدنی اسلام


دوره طلایی تمدن اسلامی یا عصرشکوفایی و ترقی اسلام یک پیشینهغیر قابل انکاردر تاریخ جهان است که درتاریخ جهان می درخشد ، این تمدن اولا با پایه گذاری و تلاش های شخص پیامبر عظیم الشان اسلام (صلی الله علیه واله) و سپس در قرون سوم و چهارم هجری به درخشش رسید و به تمدن مسلط جهانی تبدیل شد. تمدن بزرگ اسلامی به دلایلی که در این فرصت مجال بررسی وتحلیل آن نیست دچار ضعف و انحطاط تمدنی شد رهبر معظم انقلاب در این خصوص می فرمایند : «اوج تمدّن اسلامی در قرنهای چهارم و پنجم است که از لحاظ علمی سرآمد است و بزرگان علما، محقّقین، فلاسفه، دانشمندان مادّی در دنیای اسلام به وجود آمدند که دنیا را توانستند پیش ببرند که بسیاری از این پیشرفتهای امروزِ غربی‌ها مرهون آن حرکت است» (۱۳۹۵/۰۵/۱۱بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم)


ظهور تمدن غرب جدید


از حدود چهار قران پیش ، تمدن غرب جدید با تکیه برعناصر قوت تمدن اسلامی ظهور کرد و چند قرن است که به تمدن مسلط جهانی تبدیل شده و همچنان به حیات خود ادامه می دهد. معظم له در خصوص بهره گیری غرب از عناصر قوت تمدن اسلامی فرمایند :


«از طرفی‌] به سمت استعمار رفتند، به سمت مغلوب کردن ملّتها رفتند، به سمت غارت کردن ثروت ملّتها رفتند؛ از یک طرف هم خودشان را در درون تقویت کردند با علم و با فنّاوری و با تجربه، و این تمدّن را برعالم بشریّت حاکم کردند. این کاری بوده است که اروپایی‌ها در طول چهار پنج قرن انجام دادند.»

(۱۳۹۴/۱۰/۰۸بیانات در دیدار مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامى‌)

« اروپایی‌ها آن‌روز از دانش مسلمین استفاده کردند، از تجربه‌ی مسلمین استفاده کردند، از فلسفه‌ی مسلمین استفاده کردند، و توانستندیک تمدّنی را برای خودشان شالوده‌ریزی کنند...» (۱۳۹۴/۱۰/۰۸بیانات در دیدار مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامى‌ )


آسیب های تمدن جدید غرب


تمدن غرب در دوره معاصر به ویژه از یکصد و پنجاه سال گذشته، با جلوه های مادی و تکنولوژی به جهان اسلام سراریز شده است و با یک هجوم همه جانبه سبک زندگی و سنت و ارزش های جوامع اسلامی را دچار یک تحول تحمیلی کرده است این مظاهر به ظاهر فریبنده انچنان در میان نسل جدید توسعه یافته است که گویی جزئی از زندگی وفرهنگ مردم شده است وهویت اسلامی و معنویت بشریت را هدف قرار داده است .

1) معنویت زدایی و تغییر سبک زندگی ملت ها


«این تمدّنی که آنها به دنیا عرضه کردند، جلوه‌های زیبایی از فنّاوری و سرعت و سهولت و ابزارهای زندگی را در اختیار مردم گذاشت امّا خوشبختی انسانها را تأمین نکرد، عدالت را برقرار نکرد؛ بعکس، بر فرق عدالت کوبید، ملّتهایی را اسیر کرد، ملّتهایی را فقیر کرد، ملّتهایی را تحقیر کرد؛ در درون خود هم دچار تضادها شد، از لحاظ اخلاقی فاسد شدند، از لحاظ معنوی پوک و پوچ شدند»(۱۳۹۴/۱۰/۰۸بیانات در دیدار مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامى‌)


2) هویت زدایی وترویج مادی گرایی


تغییرات اساسی وفرهنگی ملت ها یکی دیگر از پیامد های نفوذ وتوسعه فرهنگ وتمدن غربی در میان ملت هاست که نقش مهمی در تضعیف وانطاط تمدن اسلامی داشته است .این آسیب در اندیشه مقام معظم رهبری به خوبی تبیین شده است . « فرهنگ غربی، فرهنگ مهاجم است؛ هرجا وارد شود، هویت زدائی می كند؛ هویت ملتها را از بین می برد. فرهنگ غربی، ذهنها را، فكرها را مادی میكند، مادی پرورش می دهد؛ هدف زندگی میشود پول و ثروت؛ آرمانهای بلند، آرمانهای معنوی و تعالی روحی از ذهنها زدوده می شود. خصوصیت فرهنگ غربی این است» (۱۳۹۱/۰۷/۲۳ بیانات در دیدار جوانان استان خراسان شمالی)


« فرهنگ غرب، فرهنگ نابود كننده ی فرهنگهاست. هرجا غربیها وارد شدند، فرهنگهای بومی را نابود كردند، بنیانهای اساسیِ اجتماعی را از بین بردند؛ تا آنجائی كه توانستند، تاریخ ملتها را تغییر دادند، زبان آنها را تغییر دادند، خط آنها را تغییر دادند.»


نشانه های زوال تمدن غربی


اگر چه تمدن غرب جدید حدود چهار صد سال است که پا به عرصه وجود گذاشته وهم اکنون به عنوان تمدن مسلط جهانی شناخته می شود ولی این تمدن مانند همه تمدن های پیشین از قاعده صعود و سقوط تمدن ها استثنا نمی شود و نشانه های زوال و انحطاط این تمدن را که عمدتا به دلیل خلا معنوی وبی توجهی به معنویت و عدالت و فرو رفتن در مادیات است را به خوبی می توان مشاهده کرد : .«زوال تمدّنها معلول انحرافهاست. تمدّنها بعد از آن‌كه به اوجی رسیدند، به خاطر ضعفها و خلأها و انحرافهای خود رو به انحطاط می‌روند. ما نشانه‌ی این انحطاط را امروز در تمدّن غربی مشاهده می‌كنیم، كه تمدّنِ علم بدون اخلاق، مادیّتِ بدون معنویّت و دین و قدرتِ بدون عدالت است.»( ۱۳۷۹/۰۷/۱۴بیانات در جمع اساتید، فضلا و طلاب حوزه علمیه قم در مدرسه فیضیه)


تمدن سازی نوین اسلامی


اندیشمندان زیادی بانگاه آسیب شناسانه موضوع امکان شکل گیری تمدن اسلامی مورد بحث وبررسی قرارداده و این سوال مهم در میان آنان مطرح بوده است که آیا اسلام می تواند با تکیه بر تعالیم و آموزه های اسلامی بنیان جوامع مبتنی بر تمدن جدید را پایه ریزی کند و دوباره به همان تمدن عظیم اسلامی با ویژ"ی های پاسخگو به بشر عصر حاضردست پیدا کند ؟


ایده «تمدن نوین اسلامی»


ایده «تمدن نوین اسلامی» نخستین بارتوسط اندیشمند بزرگ جهان اسلام و رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیت الله خامنه ای مطرح شد و ایشان جامع ترین نظریه در ارتباط با تمدن نوین اسلامی را ارائه کرده اند و در حقیقت موضوع تمدن سازی نوین اسلامی در دوران معاصر یکی از اندیشه های متعالی وراهبردی مقام معظم رهبری است .


رهبر معظم انقلاب اسلامی معتقدند ایجاد تمدن نوین اسلامی یک وظیفه بزرگ برای جهان اسلام است : «امروز، وظیفه‌ی امّت اسلامی تنها این نیست که به یادبود ولادت پیغمبر یا بعثت پیغمبر جشن برپا کند؛ این کار کوچک و کمی است نسبت به آنچه وظیفه‌ی او است. دنیای اسلام امروز وظیفه دارد مثل خود اسلام و مثل خود پیغمبر، روحی در این دنیا بدمد، فضای جدیدی ایجاد کند، راه تازه‌ای را باز کند. ما به این پدیده‌ای که در انتظار آن هستیم میگوییم «تمدّن نوین اسلامی». ما باید دنبال تمدّن نوین اسلامی باشیم برای بشریّت؛» (۱۳۹۴/۱۰/۰۸بیانات در دیدار مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامى‌)


بدیهی است که این نظریه موافقان ومخالفانی داشته است در اندیشه مقام معظم رهبری بدلیل وقوع این تمدن در صدر اول اسلامی و نمونه عینی معاصر آن یعنی انقلاب اسلامی ایران ؛ امکان دسترسی به تمدن نوین اسلامی وجود دارد . ایشان درخصوص اصل امکان تمدن نوین اسامی می فرمایند : «امّت اسلامی با یک تلاش مجاهدانه و مجدّانه م یتواند تمدّن اسلامیِ باب این دوران را طرّاحی کند، شالوده‌ریزی کند، به ثمر برساند و آن را در مقابل بشریّت قرار بدهد.»( ۱۳۹۴/۱۰/۰۸بیانات در دیدار مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامى‌)


سابقه درخشش تمدن اسلامی در صدر اسلام


تمدن اسلامی یک بار درگذشته ودر صدر اسلام توسط پیامبر اکرم واصحاب ن بزرگوار ایجاد شده است پس در زمان معاصر هم امکان تکرار دارد ایشان می فرماید : « در صدر اسلام، رسول مكرّم اسلام(صلی الله علیه وآله ) و صحابه و نیز جانشینان بزرگوار ایشان توانستند با اتكای به خدا، یك تمدن عظیم تاریخی را پایه‌گذاری كنند. آنها هم در برابر قدرتهای بزرگ زمان خود، علی‌الظاهر كوچك بودند؛ اما ایمان به آنها قدرت بخشید و توانستند برای چندین قرن، عظمتی را در تاریخ ایجاد كنند. ما چرا نتوانیم؟ «ولا تهنوا و لاتحزنوا و انتم الاعلون ان كنتم مؤمنین». شرطش ایمان است» (.۱۳۶۸/۱۲/۰۳ بیانات در دیدار جمعی از ائمه‌ی جمعه‌ی کشورهای نامیبیا، موزامبیک، آفریقای جنوبی و لسوتو)


انقلاب اسلامی ایران گام اول در تمدن سازی نوین اسلامی


دومین نمونه ای که در اندیشه رهبر معظم انقلاب برای امکان وقوع تمدن اسلامی درعصر حاضر بیان شده ، پدیده انقلاب اسلامی ایران است . تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی ایران باور به این که اسلام ظرفیت احیای تمدن اسلامی را دارد بسیار ضعیف بود لکن با وقوع انقلاب اسلامی ایران در سال 1357 مسلمانان ایران و جهان اسلام با چشم خود مشاهده کردند که اسلام می تواند معمار ونظریه پرداز تحولات اجتماعی وعلمی تمدنی باشد و از همه مهمتر اسلام می تواند به نیاز انسان مدرن با حفظ اصول و ارزش های اسلامی پاسخ دهد و بنابراین«تمدن نوین اسلامی » اولین گام خود را با موفقیت برداشت .


معظم له، انقلاب اسلامی ایران را یک مصداق عینی می داند که با هدف رسیدن به تمدن نوین اسلامی شکل گرفته است و دارای توانایی، ظرفیتی است که می تواند تمدن «ممتاز، متعالی، برجسته و باشکوه» اسلامی را مقابل چشم همه جهانیان برپا کند:


« انقلاب اسلامی تواناست آن قدرتی و ظرفیتی و انرژی متراكمی كه درانقلاب اسلامی وجود دارد، این توانائی را دارد كه آن تمدن ممتازِ برجسته‌ی متعالیِ باشكوه اسلامی را جلوی چشم همه‌ی دنیا برقراركند؛ » (۱۳۹۱/۰۷/۲۳بیانات در دیدار جوانان استان خراسان شمالی)


«ما اگرپیشرفت همه‌جانبه را به معنای تمدن‌سازی نوین اسلامی بگیریم - بالاخره یك مصداق عینی و خارجی برای پیشرفت با مفهوم اسلامی وجود دارد؛ اینجوربگوئیم كه هدف ملت ایران وهدف انقلاب اسلامی، ایجاد یك تمدن نوین اسلامی است » (۱۳۹۱/۰۷/۲۳ بیانات در دیدار جوانان استان خراسان شمالی)
«پیروزی انقلاب اسلامی در ایران و بنای بلندآوزه‌ی نظام اسلامی بود که ایران را به پایگاه مستحکمی برای اندیشه‌ی حاکمیت و تمدن اسلامی تبدیل کرد.»

(۱۳۸۷/۰۹/۱۷پیام به کنگره عظیم حج)


شاخص های اصلی برپایی تمدن نوین اسلامی از دیدگاه مقام معظم رهبری


در اندیشه مقام معظم رهبری پایه واساس شاخصه‌های تمدن نوین اسلامی، بهره‌مندی انسان‌ها از همه ظرفیت‌های مادی و معنوی‌ است که برگرفته از آنچه خداوند برای تأمین کمال تعالی وسعادت بشرتعیین کرده است. ایشان۹ شاخص اصلی را برای برپایی تمدن نوین اسلامی بیان نموده که عبارتند از دانش ، ایمان ، شهامت ، ابتکار، پیشگامی، خودباوری، غیرت، داشتن انگیزه برای حرکت، داشتن توان جسمی و فکری برای حرکت . ( ۱۳۹۵/۰۷/۲۸بیانات در دیدار نخبگان علمی جوان)


«تمدن اسلامی م یتواند با شاخصه‌‌های ایمان و علم و اخلاق و مجاهدت مداوم، اندیشه‌‌ی پیشرفته و اخلاق والا را به امت اسلامی و به همه‌‌ی بشریت هدیه دهد و نقطه‌‌ی رهائی از جهان‌‌بینی مادی و ظالمانه و اخلاقِ به لجن كشیده‌‌ای كه اركان تمدن امروزیِ غربند، باشد .» (.۱۳۹۲/۰۲/۰۹بیانات در اجلاس جهانی علما و بیداری اسلامی)


هدف گذاری


هدف نهایی این مسیر تعریف شده و طولانی رسیدن به تمدن نوین اسلامی است. باید هدف و غایت نهایی را رسیدن به تمدن نوین اسلامی در نظر گرفت و هدف گذاری کرد.


امتیاز تمدن نوین اسلامی نسبت به تمدن غربی


در اندیشه مقام معظم رهبری ، تمدن سازی نوین اسلامی،علاوه بر بهره گیری از دانش ودستاوردهای بشری دارای وجه تمایزی در مشخصه های «معنویت»، «عدالت»، «هویت» و «نفی دوگانگی گرایی» هاست.


ایشان می فرمایند «امروز نوبت ما است، امروز نوبت اسلام است. وَ تِلکَ الاَیّامُ نُداوِلُها بَینَ النّاس؛(۱) امروز نوبت مسلمین است که با همّت خود، تمدّن نوین اسلامی را شالوده‌ ریزی کنند. همچنان‌که اروپایی‌ها آن‌روز از دانش مسلمین استفاده کردند، از تجربه‌ی مسلمین استفاده کردند، از فلسفه‌ی مسلمین استفاده کردند، ما [هم] امروز از دانش جهان استفاده می کنیم، از ابزارهای موجود جهانی استفاده می کنیم برای برپا کردن تمدّن اسلامی، منتها با روح اسلامی و با روح معنویّت. این وظیفه‌ی امروز ما است » (۱۳۹۴/۱۰/۰۸بیانات در دیدار مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامى‌)


هویت اسلامی


مقام معظم رهبری معتقدند وجه تمایز اساسی تمدن نوین اسلامی در هویت اسلامی آن است. یعنی با آموزه های اسلامی، هستی شناسی اسلامی، معرفت شناسی اسلامی و راهبرد های اسلامی این کار انجام می شود. اگر مسلمانان باید با حفظ هویت اسلامی، عناصر قدرت و تکنیکی و تکنولوژی غرب را جذب و درونی کنند. برخلاف کشورهای مقلد تمدن غرب ، ملت هایی که مقابل تمدن غرب، مکتب توحید را انتخاب کنند هم به پیشرفت حقیقی و همه جانبه دست می یابند و هم تمدنی عمیق و ریشه دار می سازند که فکر و فرهنگ آنان را در جهان گسترش می دهد.


«آن كه مكتب توحید را مبنای كار خودش قرار میدهد، آن جامعه‌ای كه به دنبال توحید حركت میكند، همه‌ی این خیراتی را كه متوقف بر تمدن‌سازی است، به دست خواهد آورد؛ یك تمدن بزرگ و عمیق و ریشه‌دار خواهد ساخت و فكر و فرهنگِ خودش را در دنیا گسترش خواهد داد.»

( ۱۳۹۱/۰۷/۲۳بیانات در دیدار جوانان استان خراسان شمالی)


عدالت گرایی


در اندیشه مقام معظم رهبری وجه تمایز دیگر تمدن نوین اسلامی، عدالت گرایی است. پیشرفت و تمدن سازی نوین اسلامی، پیشرفت و توسعه منهای عدالت اجتماعی نیست. بلکه تحقق پیشرفت توام با عدالت اجتماعی است. این عدالت گرایی هم در مقیاس جهانی است.


ایشان می فرمایند :«ایجاد تمدّن اسلامی است؛ یعنی تمدّنی كه در آن، علم همراه با اخلاق است؛ پرداختن به مادّیات، همراه با معنویّت و دین است؛ و قدرت سیاسی، همراه با عدالت است»(۱۳۷۹/۰۷/۱۴بیانات در جمع اساتید، فضلا و طلاب حوزه علمیه قم در مدرسه فیضیه)


معنویت گرایی و عقلانیت معنوی


از دیگر وجوه تمایز تمدن نوین اسلامی معنویت گرایی و عقلانیت معنوی است. در تمدن اسلامی در کنار وجه مادی وجه معنوی هم در انسان نیز توجه می شود. لذا در تمدن سازی باید هردو ساحت مد نظر قرارگیرد و برای آن برنامه ریزی داشته باشد. در واقع یکی از آسیب های مهم تمدن فعلی ضعف در«معنویت» و ناتوانی در تغذیه بعد مهم روحی بشریت معاصر است: «ما می توانیم تمدن نوین اسلامی را برپا کنیم و دنیایی بسازیم که سرشار از معنویت باشد و با کمک معنویت و هدایت معنوی راه برود» (بیانات رهبری،19/9/1392).


« ما در تمدّن اسلامی و در نظام مقدّس جمهوری اسلامی كه به سمت آن تمدّن حركت می‏كند، این را هدف گرفته‏ایم كه دانش را همراه با معنویّت پیش ببریم.(» ۱۳۷۶/۰۶/۱۹بیانات در دیدار جمعی از پرستاران)


مانع تحقق تمدن اسلامی


در طول این نوشتا اشاره شد که تمدن غرب که همچنان برجهان مسلط است بزرگترین مانع ظهور تمدن نوین اسلامی است می شود وبا ساختارها و محتوای خود که به نحوی جهانی سازی شده یک تهدیدو مانع مشترک برای تمامی جهان اسلام است. و در اندیشه مقام معظم رهبری این مانع تنها از طریق وحدت هم بستگی و زندگی مسالمت آمیز مسلمانان و «تولید علم» و «تولید فکر»و «تولید انسان های خود ساخته» (پرورش انسان) از بین خواهد رفت . «تولید فكر، تولید اندیشه‌ی راهنما و راهگشا برای بشریّ است. تولید فكر اسلامی برای این راه ضروری لازم است و شرط دوم، پرورش انسان است. »

( ۱۳۷۹/۰۷/۱۴بیانات در جمع اساتید، فضلا و طلاب حوزه علمیه قم در مدرسه فیضیه)

 

 


٠٧:٥٢ - سه شنبه ١٤ اسفند ١٣٩٧    /    شماره : ٩٧٧٤٩    /    تعداد نمایش : ٩٤



خروج